راستش وقتی حرف از آموزش سگ اشپیتز یا آموزش سگ اشپیتز تریر میشه (این اسم دومی رو خیلیا سرچ می‌کنن، هرچند اشپیتز اصلاً تریر نیست و ربطی به خانواده‌ی تریرها نداره)، اکثر صاحب‌ها فکر می‌کنن قضیه فقط یاد گرفتن چندتا فرمانه؛ بشین، بیا، همین. اما تجربه‌ی ما تو آکادمی رفتارشناسی لئو چیز دیگه‌ایه: تربیت سگ اشپیتز واقعی از قانونهای خونه شروع میشه، از اونجا که سگه یاد بگیره چطور با آدم و سگ‌های دیگه رفتار کنه، و چطور بدون اضطراب تو خونه تنها بمونه. تو این مطلب می‌خوایم از ریشه‌ی این نژاد پرانرژی شروع کنیم و قدم‌به‌قدم بریم جلو تا برسیم به همون چیزی که واقعاً یه اسپیتز آروم و خوش‌رفتار می‌سازه.
اسپیتز ژاپنی از کجا اومده؛ یه نژاد جوون‌تر از چیزی که فکر می‌کنید
خیلیا فکر می‌کنن اسپیتز یه نژاد قدیمیه، ولی واقعیت اینه که اسپیتز ژاپنی نسبتاً جوونه. حدود سال ۱۹۲۰ نمونه‌های اسپیتز آلمانی از مسیر سیبری و شمال چین به ژاپن رسیدن، و پنج سال بعد هم چندتا اسپیتز سفید از کانادا وارد شد. طی ده سال بعدش، پرورش‌دهنده‌های ژاپنی این سگ‌ها رو با نمونه‌های وارداتی از آمریکا و استرالیا ترکیب کردن تا برسن به یه سگ کوچیک‌تر، پشمالوتر و به‌مراتب مهربون‌تر از اجداد اسپیتزیش. نتیجه‌ی این کار در سال ۱۹۴۸ به‌عنوان نژاد رسمی «اسپیتز ژاپنی» توسط باشگاه کینل ژاپن ثبت شد و بعدتر در سال ۱۹۵۵ فدراسیون جهانی سگ (FCI) هم تاییدش کرد. یعنی همون هوشیاری و صدای بلند اشپیتزهای اجدادی رو داره، ولی خیلی اجتماعی‌تر و خانواده‌دوست‌تر از نسخه‌های قدیمی‌تره؛ دقیقاً همین ترکیب باعث میشه هم دوست‌داشتنی باشه هم گاهی سرکش.
پس این «اسپیتز تریر» که همه سرچ می‌کنن چیه؟
خب اینجا یه سوءتفاهم رایجه: اسپیتز تریر اسم یه نژاد جدا نیست، فقط یه اسم عامیانه‌ست که بین بعضی صاحب‌ها و حتی بعضی بریدر‌ها (Breeder) جا افتاده، احتمالاً به‌خاطر ظاهر ریزه و پرانرژی سگ که یادآور تریرهاست. از نظر رفتاری و ژنتیکی، اشپیتز هیچ ارتباطی به خانواده‌ی تریر نداره؛ خانواده‌ی اسپیتز از دل سگ‌های قطبی و نگهبان مثل سامویید میاد، نه شکارچی‌های زیرزمینی مثل تریرها. برای تربیت سگ اشپیتز این فرقی نداره کدوم اسم رو صداش بزنید، اما دونستنش کمک می‌کنه انتظارتون از رفتارش واقع‌بینانه‌تر باشه.
چرا اشپیتز اینقدر واق میزنه
واق زدن اشپیتز از همون غریزهی نگهبانی اجداد قطبی‌ش میاد؛ این سگ عاشق اینه که به هر صدا و هر آدم غریبه خبر بده. این دقیقاً یکی از رفتارهای غریزیه، درست مثل چیزی که تو راهنمای رفع واق زدن سگ ما هم مفصل گفتیم؛ یعنی روش درستش نه تشویقه نه تنبیه، بلکه اصلاح رفتاریه. وقتی اشپیتزتون شروع کرد به واق زدن به صدای زنگ در یا رهگذر توی کوچه، اول از همه خودتون کاملاً آروم بمونید، بعد با یه حرکت ثابت و بی‌هیجان جلوی دیدش وایستید تا توجهش از محرک بیرون به شما برگرده؛ وقتی ساکت شد، فقط با آرامش به کارتون ادامه بدید. نه قربون‌صدقه‌ش برید که آروم شد، نه سرش داد بزنید که چرا واق زد؛ فقط با ثبات و تکرار نشونش بدید دیگه لازم نیست این‌جوری خبر بده. البته فراموش نکنید اصلاح رتبه‌بندی بین سگ و اعضای خونه میتونه کاملا این نوع ناهنجاری‌های رفتاری رو بر‌طرف کنه، چون یکی از اصلی‌ترین علت‌های واق زدن ریشه در بالا بودن رتبه سگ در خانه داره.
اجتماعیسازی توله اشپیتز با آدم و سگ‌های دیگه
چون اشپیتز طبیعتاً هوشیار و کمی مشکوک به غریبه‌هاست، اگه تو چند ماه‌ها اول اجتماعیسازی نشه، این هوشیاری خیلی راحت تبدیل به ناهنجاری‌ها مثل ترس یا پرخاشگری میشه. دوره‌ی حساس اجتماعیسازی توله تا حدود سه چهار ماهگیه؛ تو همین بازه (و بعد از واکسیناسیون‌های لازم) باید بذارید تولهی اشپیتزتون آدم‌های مختلف، سگ‌های آروم و آموزش دیده، صداهای شهر و حتی لمس شدن پنجه و دهنش برای معاینه‌ی دامپزشکی رو تجربه کنه. این مسیر خیلی شبیه چیزیه که تو نژادهای کوچیک‌جثه‌ی دیگه هم می‌بینیم؛ مثلاً تو راهنمای تربیت پامرانین هم گفتیم چطور سگ‌های ریزه به‌خاطر بامزه بودنشون بیشتر لوس میشن و همین میتونه اجتماعیسازی رو عقب بندازه؛ برای اشپیتز هم دقیقاً همین خطر وجود داره.
موی دوتیکه‌ای و پیاده‌روی روزمره؛ بخشی که خیلیا فراموشش می‌کنن
اشپیتز موی دوتیکه‌ایِ (دو لایه) ضخیم و کرکی داره که هفته‌ای چند بار به شونه‌زدن جدی نیاز داره، وگرنه گره می‌خوره و دمای بدنش رو به‌هم میزنه؛ به همین خاطر هیچ‌وقت موی این نژاد رو کامل کوتاه نکنید، چون همون لایه‌ی پشمی زیرین نقش عایق دما رو داره. از نظر انرژی هم اشپیتز یه سگ نسبتاً پرجنب‌وجوشه و روزی سی تا شصت دقیقه پیاده‌روی به همراه بازی ذهنی لازم داره؛ سگی که این انرژی رو خالی نکنه، همون انرژی رو با واق زدن بیشتر و جویدن وسایل خونه خالی می‌کنه. یعنی بخشی از تربیت سگ اشپیتز، مدیریت درست همین انرژیه، نه فقط تمرین فرمان‌ها.
قانونهای خونه برای یه سگ اشپیتز
تربیت سگ اشپیتز یعنی از همون روز اول قانونهای ساده و ثابت خونه رو بچینید: کجا اجازه‌ی وارد شدن به اتاق را داره، به مهمون‌ها نپره، از سفره گدایی نکنه، و یاد بگیره بدون اضطراب تنها بمونه. این‌جور رفتارها غریزی‌ان و روش درستشون همون اصلاح رفتاریه که گفتیم: بدون داد و بی‌داد، بدون تنبیه، فقط با آرامش و پیگیری مداوم. اما یه بخش از تربیت غیرغریزیه؛ مثل دستشویی رفتن تو جای مشخص. برای این‌جور آموزش‌ها روش درست همیشه تشویقه: هر بار درست جایی رفت که باید، فوری با یه تشویقی کوچیک و ذوق‌زده نشونش بدید کارش خوب بوده. تنبیه‌کردن بابت خطا دستشویی فقط باعث میشه از ترس دفعه‌ی بعد قایمکی جایی دستشویی کنه که نبینیدش، نه اینکه واقعاً یاد بگیره.
کِی وقتشه سراغ یه رفتارشناس سگ حرفه‌ای برید
خیلی از این مسیر رو میشه خودتون تو خونه پیش ببرید، به شرطی که درست آموزش‌های رفتارشناسی دیده باشید. اما اگه واق زدن اشپیتزتون به‌جایی رسیده که همسایه‌ها شاکی شدن، یا نسبت به بچه‌ها و مهمون‌ها پرخاشگری نشون می‌ده، اونجا دیگه وقتشه با یه رفتارشناس سگ حرفه‌ای مشورت کنید. تو آکادمی رفتارشناسی لئو معمولاً بعد از یکی دو جلسه متوجه می‌شیم مشکل اصلی جای دیگه‌ای بوده، نه خودِ سگ؛ عادتهای ناخودآگاه خونه که بی‌اینکه بفهمید رفتار غلط رو تقویت کرده. یه رفتارشناس سگ باتجربه میتونه دقیقاً همین الگوها رو تو محیط واقعی خونه‌ی شما ببینه و اصلاحش کنه.
یادتون باشه: هدف اصلاح رفتاری، ساختن یه سگ ترسیده یا سرکوب‌شده نیست، ساختن یه اشپیتز آرومه که می‌دونه مرزهای خونه کجاست.
