راستش خیلی از صاحب‌های شیواوا فکر می‌کنن چون سگشون ریزه و بامزه‌ست، اصلاً نیازی به تربیت جدی نداره؛ همین که چندتا فرمان کوچولو یاد بگیره کافیه. اما تجربه‌ی ما تو آکادمی رفتارشناسی لئو دقیقاً برعکس این رو نشون می‌ده: شیواوایی که از روز اول قانونهای خونه رو یاد نگیره، معمولاً وقتی بزرگ می‌شه و تبدیل می‌شه به سگی که هم به همه واق می‌زنه، هم نسبت به صاحبش و وسایل خودش مالکیت پیدا می‌کنه (یعنی رفتار محافظت و قلمرویی)، هم از هر غریبه‌ای می‌ترسه. تو این مطلب می‌خوایم از ریشه‌ی این نژاد کوچیک ولی پرشخصیت شروع کنیم و قدم‌به‌قدم بریم جلو تا برسیم به یه آموزش سگ شیواوا اصولی که واقعاً جواب می‌ده، نه فقط یه‌سری فرمان.
کله سیبی و کله آهویی؛ فرقی که خیلیا نمی‌دونن
شیواوا دو نوع آناتومی سر داره: کله سیبی (Apple Head) که سرش گرد و پیشونیش برجسته‌ست، و کله آهویی (Deer Head) که سر و پوزه‌ش کشیده‌تر و شبیه یه بچه‌آهوعه. خیلی از کله‌سیبی‌ها با یه حفرهی نرم روی جمجمه به دنیا میان به اسم مولرا (Molera) که معمولاً تا دو سه ماهگی بسته می‌شه؛ تا وقتی این حفره کاملاً بسته نشده، باید موقع بازی و تمرین حواستون به ضربه به سر سگتون باشه، مخصوصاً اگه بچه تو خونه هست. یه نکته‌ی دیگه هم اینه که اصلاً نژادی به اسم «شیواوای تیکاپ» (Teacup) وجود نداره؛ این فقط یه اسم بازاریابیه که بعضی پرورش‌دهنده‌ها برای ریزترین توله‌هاشون استفاده می‌کنن، و طبق چیزی که تو منابع دامپزشکی هم اومده، این سگهای بیش‌ازحد ریز معمولاً مشکلات سلامتی جدی‌تری دارن و ممکنه عمرشون هم کوتاه‌تر باشه. شیواوا‌های کله‌سیبی‌ها بیشتر مستعد مشکلات دندون و مشکلات تنفسی‌ان، پس مسواک زدن منظم دندوناش از همون توله‌گی جزو تربیت روزمره‌ش حساب می‌شه.
چرا شیواوا اینقدر واق می‌زنه و حتی به سگهای بزرگ‌تر، خودش رو نشون می‌ده
یکی از چیزهایی که تو آکادمی رفتارشناسی لئو زیاد می‌بینیم اینه که صاحب یه شیواوا، رفتار پرخاشگرانه‌ی سگش رو با خنده «به اسم شخصیت اون سگ» میبینه، در حالی که این دقیقاً یه ناهنجاری رفتاریه که باید ریشه‌ش اصلاح بشه. واق زدن بیش‌ازحد شیواوا معمولاً از دو جا میاد: یکی غریزه‌ی هوشیاری بالا نسبت به هر صدا و محرک بیرونی، و یکی هم رتبه‌ای که سگ فکر می‌کنه تو خانواده داره. وقتی شیواوایی حس کنه رتبه‌ش از همه‌ی اعضای خونه بالاتره، خودش رو مسئول نگهبانی و کنترل قلمرو می‌دونه؛ برای همینه که به سگهای چند برابر بزرگ‌تر از خودش هم واکنش نشون می‌ده. راه‌حل نه دادزدن سرشه، که از دید خود سگ انگار شما هم دارید واق می‌زنید و فقط تحریکش می‌کنید و نه نادیده گرفتنشه؛ راه‌حل همون اصلاح رفتاریه که تو راهنمای رفع واق زدن سگ ما هم مفصل توضیح دادیم: با آرامش کامل، بدون تشویق و بدون تنبیه، جلوی دیدش بایستید تا توجهش از محرک بیرونی برگرده سمت شما، و با تکرار مداوم نشونش بدید دیگه لازم نیست این‌جوری خبر بده. مرزها و قوانین خونه رو ثابت و قابل پیش‌بینی نگه دارید؛ سگی که مرز روشن داره، کمتر احساس نیاز می‌کنه خودش تصمیم بگیره کی باید نگهبانی بده، چون رتبه‌ی واقعی خودش رو تو خانواده می‌دونه و به لیدرش یعنی شما هم اعتماد داره هم احترام می‌ذاره.
سندروم سگ کوچولو؛ خطرناک‌ترین اشتباهی که صاحب‌های شیواوا مرتکب میشن
بذارید اول یه چیزیو صادقانه بگم: بزرگ‌ترین مشکل شیواواها از خود شیواوا نیست، از رفتار صاحب‌هاشونه. چون این سگ‌ها ریزه و همیشه قابل بغل کردنه، خیلیا از همون توله‌گی عادت می‌دن که سگ همیشه تو بغل باشه، رو زمین راه نره، و از هر موقعیت ناراحت‌کننده‌ای مثل دیدن سگ دیگه یا آدم غریبه نجاتش بدن. نتیجه‌ش دقیقاً همون چیزیه که بهش می‌گن «سندروم سگ کوچولو»: سگی که هیچ‌وقت یاد نگرفته خودش با دنیا کنار بیاد، پس با واق زدن، دندون‌نشون‌دادن و گاهی گاز گرفتن سعی می‌کنه فضای اطرافش رو کنترل کنه. همین موضوع رو تو راهنمای تربیت مالتیز و مالتیپو هم دیدیم؛ نژادهای ریزه بهخاطر بامزه بودنشون توجه بیش‌ازحد می‌گیرن و همین دلسوزی صاحب، تمرین و آموزش رو به تعویق می‌ندازه. برای شیواوا این یعنی از همون اول باید بذارید رو پاهای خودش راه بره، خودش با محیط ارتباط بگیره، و شما فقط وقتی لازمه دخالت کنید، نه هر بار که یه سر و صدای کوچیک شنید.
اجتماعیسازی توله شیواوا؛ چرا نباید همیشه بغلش کنید
دوره‌ی حساس اجتماعیسازی توله تا حدود سه چهار ماهگیه؛ درست همون بازه‌ای که خیلی از صاحب‌های شیواوا، از ترس آسیب دیدن توله‌ی ریزشون، کمترین بیرون بردنش رو انجام می‌دن. برای من بارها تو کلینیک کیس‌هایی ارجاع شده که توله‌شون تا شش هفت ماهگی اصلاً بیرون از خونه نرفته بود یا حتی با سگ دیگه‌ای روبه‌رو نشده بود، و اولین برخوردش با یک سگ با ترس و پرخاشگری تموم شده بود. تو همین بازه‌ی حساس، بعد از تکمیل واکسیناسیون‌های لازم، باید بذارید توله‌ی شیواواتون آدم‌های مختلف، سگهای آروم و آموزش‌دیده، صداهای شهر، و لمس شدن پنجه و دهنش برای معاینه‌ی دامپزشکی رو تجربه کنه؛ می‌تونید آروم آروم از جای خلوت به جاهای شلوغ ببرینش، و حتما بذارینش زمین تا خودش با پاهای خودش دنیا رو کشف کنه، نه اینکه فقط از تو بغل نگاه کنه. این مورد هم در نظر داشته باشید اگر شیواواتون از این سن گذشته و الان ترسو یا واکنشیه، به این معنا نیست که دیگه دیر شده؛ فقط باید صبورتر باشید تا اون عادت رفتاری قدیمی کنار بره و عادت جدید جاش بشینه.
دستشویی رفتن شیواوا؛ چرا از خیلی نژادهای دیگه سخت‌تره
شیواوا بهخاطر مثانه‌ی خیلی کوچیک و متابولیسم سریعش، به دفعات بیشتری نسبت به سگهای بزرگ‌تر نیاز به دستشویی رفتن داره؛ همین موضوع باعث می‌شه خیلی از صاحب‌ها فکر کنن سگشون اصلاً قابل آموزش دادن نیست، در حالی که فقط برنامه‌ریزی درست‌تری لازم داره. دستشویی رفتن جزو رفتارهای غیرغریزیه، پس روش درستش همیشه تشویقه، نه اصلاح رفتاری و قطعاً نه تنبیه: بعد از هر خواب، هر غذا و هر بازی، فوری ببرینش سر جای مشخص، و همون لحظه که کارش رو درست انجام داد با یه تشویقی کوچیک و ذوق‌زده نشونش بدید کارش عالی بوده. ولی این نکته رو در نظر بگیرید که این روش صرفاً برای آموزش رفتارهای غیر غریزی مثل همین دستشویی رفتنه؛ آموزش رفتارهای غریزی مثل واق نزدن یا نترسیدن از غریبه صرفاً بر تکنیک اصلاح رفتاری بر مبنای علم رفتارشناسی هست، نه تشویق. تنبیه کردن بابت اشتباه دستشویی فقط باعث می‌شه از ترس دفعه‌ی بعد قایمکی یه گوشه‌ای بره که نبینیدش، نه اینکه واقعاً یاد بگیره؛ و این تمرین باید بارها و بارها تکرار بشه تا واقعاً تبدیل به یه عادت رفتاری ذهنی تثبیت‌شده برای سگتون بشه.
قانونهای خونه؛ شیواوا نباید مالک انحصاری شما بشه
یکی از رفتارهایی که خیلی تو شیواواها می‌بینیم، محافظت افراطی از یه نفر خاص تو خونه‌ست؛ سگ فقط دنبال یه نفر می‌گرده، بهش می‌چسبه، و اگه یه نفر دیگه نزدیک بشه غر می‌زنه یا حتی گاز می‌گیره. مکانیزم این رفتار از دید خود سگ ساده‌ست: وقتی شما با غر زدنش عقب می‌کشید یا آدم دیگه رو دور می‌کنید، سگ یاد می‌گیره این رفتار جواب می‌ده و کنترل رو دستش می‌گیره چون به علت رفتارهای اشتباه شما سگ، بالاترین رتبه رو تو خونه گرفته. راه‌حل اینه که همه‌ی اعضای خونه به‌طور مساوی باهاش تعامل داشته باشن، غذا بدن و بازی کنن، نه فقط یه نفر؛ و مرزهای خونه، مثل اینکه رو مبل بدون اجازه نپره یا سر سفره گدایی نکنه، برای همه یکسان اجرا بشه تا رتبه‌بندی تو خونه اصلاح بشه. قبل از هر اصلاحی، اول ذهن خودتون رو آروم کنید تا بتونید همون آرامش رو به سگتون منتقل کنید؛ اگه با عصبانیت جلوی رفتار غلطش وایستید، سگ فقط استرس بیشتری می‌گیره و رفتارش بدتر می‌شه. این تمرین هم دقیقاً مثل بقیه باید بارها تکرار بشه تا شیواواتون بفهمه رتبه‌ش تو خانواده چیه، متوجه رفتار نادرست بشه و به همه‌ی اعضا به یه اندازه اعتماد کنه، نه فقط به یه نفر.
کِی وقتشه سراغ یه رفتارشناس سگ حرفه‌ای برید
بذارید اول یه چیزیو صادقانه بگم: خیلی از بخش‌های تربیت سگ شیواوا، از جمله دستشویی رفتن و فرمان‌های ساده، اصلاً نیاز به فرد سومی نداره؛ با همین راهنما یا چندتا ویدیوی خوب می‌تونید خودتون شروع کنید. اما وقتی پای رفتارهای غریزی مثل واق زدن غیرقابل‌کنترل، پرخاشگری نسبت به آدم‌ها یا سگهای دیگه، یا اضطراب جدایی وسط باشه، دیگه صرفاً حسن‌نیت کافی نیست. سزار میلان (Cesar Millan) تو cesarsway.com بارها روی همین نکته تاکید کرده که برخورد با «سندروم سگ کوچولو» دقیقاً همون رویکرد انرژی آروم و قاطعیه که با سگهای بزرگ استفاده می‌شه، نه یه استثنا برای نژادهای ریز. تو آکادمی رفتارشناسی لئو معمولاً بعد از یکی دو جلسه متوجه می‌شیم مشکل اصلی از عادت‌های ناخودآگاه خود خانواده بوده، نه از ذات شیواوا؛ یه رفتارشناس سگ باتجربه میتونه دقیقاً همین الگوها رو تو محیط واقعی خونه‌ی شما پیدا کنه و اصلاحش کنه.
یادتون باشه: هدف تربیت سگ شیواوا ساختن یه سگ ترسیده یا سرکوب‌شده نیست؛ ساختن یه شیواوای آرومه که می‌دونه رتبه‌ش تو خانواده چیه و به همه اعتماد داره.
