راستش شیتزو یکی از اون نژادهاییه که تو خیلی از خونه‌های ایرانی جا افتاده؛ یه توپ پشمالو با صورت پهن که انگار همیشه داره بهت لبخند می‌زنه. خیلی از صاحب‌هاش هم فکر می‌کنن چون سگه کوچیک و بامزهست، نیازی به آموزش سگ شیتزو نداره و خودش با بزرگ شدن آدم میشه. اما تجربه‌ی ما تو آکادمی رفتارشناسی لئو چیز دیگه‌ای می‌گه: شیتزو هم مثل هر سگ دیگه‌ای به مرز، قانون و یه مسیر درست برای تربیت، سگ شیتزو احتیاج داره، فقط روش کار باهاش با نژادهای بزرگ‌تر یه‌کم فرق میکنه. تو این مطلب می‌خوایم قدم به قدم بریم سراغ آموزش های سگ شیتزو: از ریشه‌ی این نژاد شروع می‌کنیم تا برسیم به واق زدن، قانونهای خونه، دستشویی رفتن و اجتماعیسازی.
از سگ معبد تبت تا سگ آپارتمانی امروز؛ شیتزو از کجا اومده
اسم شیتزو یعنی «سگ شیر» و ریشه‌ش برمی‌گرده به معبدهای تبت و دربار امپراتوری چین، جایی که این سگ‌ها رو طوری پرورش می‌دادن که شبیه شیرهای نگهبان معابد بودایی به نظر برسن. کلوپ کنل آمریکا (AKC) این نژاد رو تا سال ۱۹۶۹ میلادی به‌طور رسمی ثبت نکرده بود، ولی قدمتش خیلی بیشتر از این حرف‌هاست. نکته‌ی جالب اینه که شیتزو در اصل یه سگ نگهبانِ کوچیک دربار بوده؛ کارش این بوده که با یه واق تیز به اهل خونه خبر بده کسی نزدیک شده. یعنی وقتی شیتزوی شما به در واق می‌زنه، داره دقیقاً همون کاری رو میکنه که چند صد ساله تو ذاتشه، یعنی غریزه قوی برای انجام این کار. برخلاف خیلی نژادهای کوچیک دیگه، شیتزو معمولاً کمتر گرفتار سندروم سگ کوچولو میشه و راحت‌تر با سگ‌های بزرگ‌تر هم دوست میشه و ارتباط می‌گیره؛ اما این به این معنی نیست که به تربیت سگ شیتزو نیازی نیست، فقط یعنی مشکلات رفتاریش شکل دیگه‌ای داره: بیشتر ناهنجاری‌های غریزی و واق زدن بی‌مورده تا پرخاشگری.
شیتزو تریر، شیتزو کراس یا شیتزو مالتیز؛ فرقش تو تربیت چیه؟
اگه سگتون از تلاقی شیتزو با یورکشایر تریر اومده (که بهش می‌گن شورکی)، یا شیتزو با مالتیز (که تو ایران معروفه به مالشی)، یا اصلاً یه سگ کراسِ چندنژادی با ظاهر شیتزویی هست، خبر خوب اینه که اصول رفتاری تقریباً یکیه. تنها فرقی که ممکنه ببینید اینه که یه سگ کراس گاهی انرژی یا هوشیاری بیشتری از نژاد دومش به ارث می‌بره، برای همین ممکنه به بازی و تحرک و پیاده‌روی بیشتری نیاز داشته باشه. همین‌طور اگه دنبال تربیت سگ شیتزو فلت هستید (یعنی شیتزویی که پوزه و بینی کوتاه‌تر و تخت‌تری دارد که به اصطلاح فلت گفته می‌شود)، بدونید این تفاوت فقط تو آناتومی این سگ هست و هیچ ربطی به شخصیت یا نیاز آموزشیش نداره؛ یه شیتزوی پوزه‌کوتاه دقیقاً همون قانون‌ها و همون آموزش‌های سگ شیتزو استاندارد رو لازم داره.
چرا شیتزو اینقدر واق می‌زنه؟ (آیا این غریزیه؟)
گفتیم شیتزو از نسل سگ‌های نگهبان دربار میاد؛ برای همین وقتی به هر صدای غیرمنتظره‌ای مثل: زنگ در، قدم رهگذر تو کوچه یا راهرو، حتی صدای بسته شدن در همسایه واق می‌زنه، داره غریزه‌ی چند صدساله‌ش رو نشون می‌ده. این دقیقاً همون چیزیه که تو راهنمای رفع واق زدن سگ ما هم بهش پرداختیم: این‌جور واق زدن جزو رفتارهای غریزیه، و روش درست برخورد باهاش نه تشویقه نه تنبیه، بلکه اصلاح رفتاری و اصلاح رتبه‌بندی تو خونست و هیج راه دیگه‌ای وجود نداره. یعنی چی؟ یعنی اول خودتون کاملاً آروم بمونید (اگه شما هم بلند حرف بزنید یا عصبی بشید، سگ فکر میکنه دارید باهاش هم‌صدا می‌شید و تشویقش می‌کنید که بیشتر واق بزنه)، بعد با یه حرکت آروم و قاطع جلوی دیدش بایستید تا توجهش از محرک بیرون به شما برگرده، و همین‌که ساکت شد، فقط با آرامش برگردید سراغ کاری که داشتید می‌کردید. نه قربون‌صدقه‌ش برید که خوب شد ساکت شدی، نه سرش داد بزنید؛ فقط با ثبات نشونش بدید که دیگه لازم نیست اینقدر واق بزنه.
لجبازی شیتزویی و قانونهای خونه
شیتزو زیر اون ظاهر ملوس، ممکن هست رفتار‌هایی نشون بده که صاحب‌های سگ فکر کنن داره لجبازی میکنه؛ توجه داشته باشید تو دنیای سگ‌ها چیزی به نام لجبازی وجود نداره و صرفا اون سگ داره کاری میکنه که از شما توجه بگیره. خیلی وقت‌ها همین رفتار‌ها رو صاحب‌ها اشتباه می‌گیرن با خنگ بودن سگ یا آموزش پذیر نبودن اون سگ، در حالی که دقیقاً برعکسه، این سگ میفهمه چی میخواید، فقط تصمیم می‌گیره طبق میل خودش رفتار کنه و توجه شمارو بدست بیاره. برای همین قانونهای خونه از همون هفتهی اول باید ثابت و بدون استثنا باشن: کجا اجازه‌ی بالا اومدن رو مبل داره، سر سفره گدایی نکنه، به مهمون‌ها نپره و یاد بگیره بدون اضطراب چند ساعت تنها بمونه. اینجا هم دقیقاً همون منطق اصلاح رفتاری حاکمه: بدون داد و بی‌داد، بدون تنبیه، فقط با آرامش خودتون و پیگیری مداوم. اگه یه روز قانون رو رعایت کنید و روز بعد به‌خاطر بامزه بودنش کوتاه بیاید، سگ خیلی سریع یاد می‌گیره که هر قانونی قابل چونه‌زدنه و رتبه‌بندی شما تو خونه تغییر میکنه که این موضوع یعنی شروع ناهنجاری‌های رفتاری جدید.
صورت پهن، مشکل تنفسی و تمریم لمس شدن
شیتزو جزو نژادهای پوزه‌کوتاه یا براکیوسفال حساب میشه؛ همین صورت پهن و بامزه‌ای که همه عاشقشن، باعث میشه راه تنفسی این سگ‌ها تنگ‌تر از حد معمول باشه. طبق چیزی که تو منابع دامپزشکی درباره‌ی این نژادها اومده، اکثر شیتزوها به درجاتی از این سندرم براکیوسفالی (تنگی راه تنفسی) گرفتارن که باعث خروپف، عطسه‌ی معکوس و حساسیت بالا به گرما میشه؛ برای همین ورزش سنگین و تمرین تو هوای گرم اصلاً براشون مناسب نیست. همین ویژگی جسمی یعنی شیتزوی شما باید مرتب پیش دامپزشک چک‌آپ منظم بشه و بع علت علاقه صاحبین به اصلاح مرتب مو‌های سگشون مرتب پیش آرایشگر بره، پس هرچی زودتر عادتش بدید به لمس شدن پنجه، دهن و گوشش، بعداً استرس کمتری تو این ویزیت‌ها می‌گیره. همین‌طور اجتماعیسازی به موقع با آدم‌های مختلف و سگ‌های آروم و آموزش دیده تو بازه‌ی حساس تا حدود سه تا شش ماهگی کمک میکنه از ترس بی‌مورد نسبت به غریبه‌ها و صداهای شهر جلوگیری بشه.
دستشویی رفتن؛ اینجا نوبت تشویقه
تا اینجا هر چی گفتیم مثل: واق زدن، قانونهای خونه و ... همه رفتارهای غریزی بودن که روش درستشون اصلاح رفتاریه. اما دستشویی رفتن تو جای مشخص یه مقوله‌ی کاملاً جداست و غیر غریزیه؛ اینجا فقط و فقط باید از تشویق استفاده کنید تا زمانی که یاد بگیره. شیتزو به‌خاطر مثانه‌ی کوچیک و جثه‌ی ریزش معمولاً کمی کندتر از نژادهای بزرگ‌تر یاد می‌گیره، پس صبر لازمه. هر بار درست جایی رفت که باید، همون لحظه با یه تشویقی کوچیک یا صدای با انرژی مثبت بهش نشون بدید کارش عالی بوده. تنبیه‌کردنش بابت تصادف یا خطا دستشویی، چه دادزدن چه هل دادن سمت جای اشتباه، فقط باعث میشه از ترس شما دفعه‌ی بعد قایمکی یه جای دیگه دستشویی کنه، نه اینکه واقعاً یاد بگیره.
کِی وقتشه سراغ یه رفتارشناس سگ حرفه‌ای برید
خیلی از این مسیر رو میشه خودتون تو خونه پیش ببرید به شرطی که درست آموزش ببینید و اصول اصلاح رفتاری رو درست یاد بگیرید. اما اگه واق زدن شیتزوتون به‌جایی رسیده که همسایه‌ها شاکی شدن، یا نسبت به بچه‌ها غر می‌زنه و گاز کوچیک می‌گیره، یا هر بار تنهاش می‌ذارید حسابی واق می‌زنه، اونجا دیگه وقتشه با یه رفتارشناس سگ حرفه‌ای مشورت کنید. خیلی‌ها وقتی دنبال «مربی سگ شیتزو» می‌گردن، فکر می‌کنن باید سگشون رو جایی ببرن و تربیت‌شده تحویل بگیرن؛ ولی کار درست دقیقاً برعکسه: یه رفتارشناس سگ خوب میاد تو محیط واقعی خونه‌ی شما، عادت‌های ناخودآگاهی که بی‌اینکه بفهمید رفتار غلط سگ رو تقویت کرده پیدا میکنه، و به خودتون یاد می‌ده چطور اصلاحش کنید؛ نه اینکه فقط چند روز پیش خودش سگ رو نگه داره.
یادتون باشه: هدف اصلاح رفتاری ساختن یه شیتزوی ترسیده یا سرکوب‌شده نیست، ساختن یه سگ آرومه که می‌دونه مرزهای خونه کجاست و بدون استرس کنارشون زندگی میکنه.
